Gorgiasz

Dialog poświęcony retoryce, prawdzie i sprawiedliwości.

„»Wojna i bitwa«" - zwraca uwagę Eric Voegelin - „to pierwsze słowa dialogu Gorgiasz, którego treścią jest wypowiedzenie wojny zepsutemu społeczeństwu". Tak zaczyna się dzieło, z którego Platon, jak można przypuszczać, uczynić chciał rodzaj programowego dokumentu Akademii. Tytuł wskazuje przeciwnika, który uważany był za największego mówcę ówczesnej Grecji. Znajdujący się u szczytu uznania i popularności Gorgiasz z Leontinoi - mistrz i nauczyciel retoryki - był wielkim autorytetem w sprawach moralnych i politycznych. Gorgiasz - sygnalizuje Platon - to nie wprawka, prowokacja czy zaczepka, ale prawdziwa próba sił czy wręcz - trzymając się militarnej stylizacji - generalna rozprawa z wrogiem. Czy można się dziwić, że taki sygnał elektryzuje? W czasach gdy retoryka stanowi, jak pisze Eric Dodds, „sztukę sukcesu", a „retor" jest właściwie synonimem „męża stanu", wiadomo bowiem, że wojna dotyczyć musi fundamentów życia jednostki i wspólnoty, a więc pytań o dobre życie, prawdziwe szczęście oraz o to, czym są i czym powinny być polis i polityka.

Gorgiasz to także jeden z najważniejszych tekstów, bez których nie sposób mówić zarówno o filozofii politycznej Platona, jak i jego mistrza - Sokratesa. Stanowi on pomost między wczesnymi dialogami sokratycznymi, a tymi, w których w usta Sokratesa autor wkłada już własną naukę o ideach. Pisany u schyłku okresu sokratycznego Gorgiasz obiecuje doktrynę przynajmniej częściowo wyzwoloną spod wpływów mistrza. Jest jednocześnie czymś więcej - możemy przypuszczać, że stanowi rodzaj filozoficznego komentarza do podjętych przez Platona wyborów i zawiera pewien rodzaj programu przyszłych działań, których sednem jest rozwój założonej przezeń Akademii.